Anna Enquist: “Het leek me aardig om te laten zien hoe het is om zó oud te worden”

Ze is pianist, psychotherapeut en psycho-analyticus, en begon pas later in haar leven te schrijven onder het pseudoniem Anna Enquist (haar echte naam is Christa Widlund-Broer). Nu is ze 80 en haar nieuwste boek, Het einde van Erna Ankersmit, is net verschenen. Een goede reden voor een interview. Ze luistert aandachtig, haar blik is ernstig. Juist daarom past ‘bevrijdend’ zo goed bij het moment waarop ze in de lach schiet. Zoals na de vraag of de naam van de hoofdpersoon, Erna, gelezen moet worden als er - na; een verwijzing naar de nabije toekomst van de auteur zelf. “Haha, néé, dat is veel te ver gezocht! Erna is gewoon een mooie, ouderwetse naam. En dat ze schrijfster is, komt ook uit een zekere luiheid voort. Ik gebruik entourages die ik goed ken. Daarom heb ik twee strijkkwartet-romans, twee piano-romans en nog een roman met een componiste als hoofdpersoon geschreven. Ik ben al meer dan dertig jaar schrijfster, dus als het over het proces en de functie van schrijven gaat, ja, dan zit er altijd wel het een en ander van mijn eigen ervaring in. Zoals dat Erna efficiënt met haar schrijftijd omgaat. Dat ze denkt: je kan toch niet langer dan anderhalf uur echt alert zijn, dus het is helemaal niet nodig je ergens op te sluiten en dan de hele dag te gaan zitten schrijven. Ik weet dat veel collega’s wel zo werken. Ik niet. Dat heb ik met Erna gemeen.”

Troost bij verdriet

Laatst kon Anna vanwege het barre weer niet naar de uitvaart van haar vriend, de Vlaamse dichter Leonard Nolens. Daar is ze een week somber van geweest. Denkt ze ook weleens na over haar naderend einde? “Zeker”, zegt ze, “maar vooral in abstracte termen omdat ik geen ziekten heb. Ik kan nu wel roepen: als het echt niet meer gaat, dan wil ik niet naar een verpleeghuis of zo, maar ik denk dat het misschien weleens heel anders zou kunnen lopen als ik wel iets ga mankeren. Dat we ons maar moeilijk kunnen voorstellen dat we op een dag toch echt dood zullen gaan, is waarschijnlijk een heel natuurlijk beschermingsmiddel. Als je daar stil bij blijft staan, word je gek.” Ze heeft in de afgelopen jaren veel goede, oude vrienden verloren aan ziekten of gewoon aan de ouderdom. “En ik mis die mensen nog dagelijks… Met het wegvallen van en geliefde neemt niet alleen de eenzaamheid toe, maar krijg je ook nog eens de taak de herinneringen die je samen deelde in je eentje vast te houden. Dat vind ik wel zwaar. Gelukkig zijn er veel dingen die troost bieden.” Anna noemt: musiceren, psychotherapeutische gesprekken voeren of bijvoorbeeld een boom met 22 verschillende vogels borduren voor haar oudste kleinkind. “Dat slaat natuurlijk nergens op, maar die nutteloosheid heeft wel een functie. Goed opletten, geen fouten maken, helemaal geconcentreerd zijn op dat ene werkstuk… Weet je waarover ik me overigens verbaasde toen mijn boek af was? Wat doet Erna eigenlijk de hele dag? Een wandelingetje af en toe, maar verder? Erna is een behoorlijk verbitterde vrouw. Met een eigenaardig huwelijk en een groot verdriet: ze heeft nooit kinderen gekregen. Ze heeft af en toe een agressieve uitbarsting, maar weet ze hoe dat komt. Het leek me weleens aardig om te laten zien hoe het is om zó oud te worden en hoe je daarmee kunt omgaan. Erna is iemand die er erg veel moeite mee heeft.