Interview Prinses Laurentien

Toeslagenaffaire

"De Luisterend Schrijver helpt gedupeerden bij hun herstel"

De toeslagenaffaire laat diepe sporen na. De Stichting (Gelijk)waardig Herstel helpt gedupeerden met hun schadevergoeding. Zo’n achtduizend ‘Luisterend Schrijvers’ helpen ouders om - in het kader van hun herstel - de gebeurtenissen en hun gevoelens op papier te zetten. Is dat ook iets voor u?

We zijn op bezoek bij prinses Laurentien van Oranje, medegrondlegger van de Stichting (Gelijk)waardig Herstel (SGH). Vol passie vertelt ze: “In 2020 vroeg het ministerie van Financiën me te luisteren naar de kinderen en jongeren van de toeslagenaffaire. Ik stond versteld van hun verhalen. Gaandeweg werd ik benaderd door ouders die me vroegen te helpen, zodat ze eindelijk de regie kregen over hun herstel.” Zo ontstond het idee van een collectieve aanpak met individuele erkenning. Samen met de ouders is geprobeerd ze zelf hun verhaal te laten opschrijven. Dit zogenoemde Feitenrelaas is het volledige verhaal van de ouders over hun leven voor de onrechtmatige terugvorderingen, het domino-effect dat dit op hun leven had en hoe ze vanaf nu verder willen. “Maar dat werkte niet: het ging te diep en te ver terug”, legt de prinses uit. “Er waren onbevooroordeelde vragen en de ogen en oren van een ander nodig om het volledige verhaal vast te leggen. Om dat landelijk goed te organiseren, ontwikkelden we een gespreksmethode en gingen we vrijwilligers werven en trainen om Luisterend Schrijver te worden. Het is hoopvol dat al zoveel mensen naar voren stapten.”

Het feitenrelaas werkt helend

Hoe gaat dat in de praktijk? Gedupeerden melden zich bij de stichting. Die maakt een match met een Luisterend Schrijver op basis van woonplaats, zodat de schrijver en de gedupeerde makkelijk kunnen afspreken. Na een eerste kennismaking bepalen ze beiden of ze samen aan de slag willen met het Feitenrelaas. Het optekenen ervan gaat aan de hand van meerdere gesprekken, die samen gemiddeld zo’n vijftien uur in beslag nemen. Prinses Laurentien: “Het is vaak het eerste moment waarop mensen hun hele verhaal in één keer terugzien. Dat alleen al kan helend zijn.” Vervolgens vertalen schade-experts dit Feitenrelaas naar vijf typen schadeposten: wonen, werk, financiën, zorg en gezin. Op basis daarvan wordt het schadebedrag bepaald. “Maar”, zo benadrukt de prinses, “geen enkele vergoeding maakt goed wat er verloren is gegaan in iemands leven.”

De mensen voelen zich gezien en gehoord

Een Luisterend Schrijver doet veel meer dan helpen met het vastleggen van het verhaal. Prinses Laurentien: “Mensen zijn vaak kapotgemaakt, doordat ze continu zijn gewantrouwd, soms wel twintig jaar lang. Ze hebben zo lang alleen gestreden. Nu worden ze eindelijk gehoord en gezien. Niet door alweer een professionele hulpverlener, maar door een onafhankelijke vrijwilliger die naast hen staat als medemens en helpt hun recht te halen. Juist omdat het geen professionele hulpverleners zijn, ontstaat vertrouwen. Belangrijk, want wat door stelselmatig wantrouwen is ontstaan, kun je alleen herstellen vanuit vertrouwen.”

Het zijn schrijnende verhalen

Prinses Laurentien is terughoudend om individuele situaties te schetsen. Vooral omdat ze andere gedupeerden niet tekort wil doen. “Bovendien gaat het niet alleen om de individuele verhalen, maar juist ook over de patronen die ze blootleggen.” Toch wil ze wel een paar voorbeelden geven, “want de verhalen zijn schrijnend”, zegt de prinses. “Een ouder die tien kilometer moest lopen naar de goedkoopste supermarkt omdat hem de auto was afgenomen. Een ouder die de verjaardagscadeautjes van de kinderen doorverkocht zodat ze te eten hadden. Veel ouders zijn gescheiden. Ik ken een meisje van wie de goede relatie met haar moeder omsloeg en uit de hand liep doordat de moeder altijd boos en gestrest was. Het meisje kreeg leerproblemen, kwam in de jeugdzorg en werd uit huis geplaatst. Zoiets gaat je door merg en been.”

Er ontstaat vaak een band

De Luisterend Schrijver legt samen met de gedupeerde de puzzel: alle gebeurtenissen en emoties, en vooral ook de impact daarvan. “Het is uniek dat er zo verbindingen ontstaan tussen mensen die elkaar anders nooit hadden ontmoet”, vindt de prinses. “Zo komt er ook erkenning voor de gedupeerden als gelijkwaardige inwoners van Nederland.” Prinses Laurentien vertelt glimlachend dat gedupeerden en Luisterend Schrijvers vaak een bijzondere band opbouwen. “Soms is die band zo goed dat ze contact houden. Dat laat zien dat het niet even een kortstondige transactie was, maar dat ze het project samen hebben meegemaakt en doorleefd. Het is verdrietig dat het moet, maar het contact tussen mensen die naar elkaar luisteren is betekenisvol. De positieve reacties van de ouders en de Luisterend Schrijvers zijn zó inspirerend en hoopgevend. Voor zowel de mensen zelf als voor de samenleving.”