'Wie ben je nog als je niet (meer) werkt?'

Filosoof Lieke Knijnenburg verzet zich tegen onze obsessie met productiviteit en schreef daarom het boek 'Een schitterende leegte'.

“Als samenleving waarderen we het hebben van werk. Werkloos zijn wordt soms gekoppeld aan lui, terwijl werkenden hun identiteit juist vaak ophangen aan hun baan. Honderd jaar geleden werkten veel mensen aan de lopende band in een fabriek of op de boerderij. Werken was vooral een manier om inkomen te genereren. Of je het werk leuk of zinvol vond, was minder relevant. Het is mooi dat werken nu voor veel mensen ook prettig en betekenisvol is, maar dat heeft ook een keerzijde.”

“Als we onze identiteit laten bepalen door het werk dat we doen, maakt dat ons kwetsbaar voor een burn-out en het bekende ‘zwarte gat’ na het pensioen. Meer dan veertig uur werken was lang iets om trots op te zijn. Nu zie je dat gelukkig kantelen doordat jongere generaties inzien dat er meer is in het leven dan werk. Zij willen zich niet laten bepalen door datgene waarmee ze geld verdienen.”

“Laatst ontmoette ik een vrouw die vertelde dichter te zijn. Bij mij kwamen direct allemaal vragen op: ‘Waar publiceer je, wie is je uitgever?’ Zij antwoord de rustig: ‘Ik heb nog niets gepubliceerd, maar ik dicht.’ Dat vond ik mooi. Want waarom moet er een loonstrookje aan je identiteit vastzitten? Dat hoeft helemaal niet. Ook zonder betaald werk kunnen we prima bepalen wie we zijn. Of dat nu kunstenaar, activist, mantelzorger of grootouder is.”

Maroesjka Versantvoort is onderzoeker en bijzonder hoogleraar arbeid en zingeving. Zij denkt dat je de regie kunt pakken als je werkt wegvalt.

“Werkloosheid verhoogt het risico op mentale problemen, maar opvallend genoeg verdwijnt dat risico als mensen de pensioengerechtigde leeftijd bereiken. Voordat je met pensioen gaat, wordt in onze samenleving verwacht dat je werkt, daarna verdwijnt die sociale norm.”

“Voor Nederlanders is werk de laatste honderd jaar steeds belangrijker geworden. De visie op wat onze identiteit bepaalt, is door de jaren heen ook ingrijpend veranderd. Zo moest mijn moeder ontslag nemen toen ze in verwachting was. En de kerk speelde een grote rol in het vinden van zingeving.”

“Voor wie worstelt met de vraag wie hij of zij is zonder werk, biedt het christelijk geloof een rustgevende boodschap. Nog voordat Adam aan het werk ging, was hij al gewild en geliefd. Volgens de Bijbel ligt de waarde van de mens in wie je bent, niet in wat je produceert. Maar het aantal mensen dat zich religieus noemt, is de laatste eeuw drastisch gedaald. Onze samen leving is individualistischer geworden en de zoek tocht naar wie we zijn, ligt veel meer bij onszelf. Dan kan het helpen om na te denken over de doelen in je leven. Wat vind jij betekenisvol? Waar kun je zin vinden buiten het werk? Praat er met anderen over en maak er werk van.”