De Seniorencoalitie in Trouw: maak van ouderen geen melkkoe

Het moment dat het nieuwe kabinet op het bordes staat, maandag 23 februari, wordt graag verpakt als een frisse start. Maar voor veel ouderen voelt het eerder als het begin van een periode waarin opnieuw vooral naar ouderen wordt gekeken als kostenpost.

Wij begrijpen dat er keuzes moeten worden gemaakt. Maar in de plannen overheerst nu het idee dat vergrijzing vooral een probleem is dat je kleiner maakt door hard in de kosten te snijden. Daarmee wordt iets fundamenteels gemist. Ouder worden is óók een succes van onze samenleving. We leven langer, en een groot deel van ons blijft langer vitaal. Dat is uitgangspunt voor beleid.

Maar niet iedereen herkent zich in het beeld van de mondige, welvarende pensionado. Voor veel mensen is zorg geen luxe, maar een voorwaarde om het dagelijks leven draaiende te houden. Het eigen risico gaat omhoog, van 385 naar 460 euro in 2027. Een hogere drempel via het eigen risico kan betekenen dat men een behandeling uitstelt.

Vastzitten in tijdelijke contracten

Aftrekposten verdwijnen, dat kan het verschil maken tussen nét rondkomen of elke maand tekortkomen. En er komt een eigen bijdrage voor wijkverpleging. Die kan, hoe ‘klein’ op papier ook, de keuze dichterbij brengen die niemand wil: minder hulp, meer risico’s, meer stress en uiteindelijk vaak juist zwaardere (en duurdere) zorg. Deze bezuinigingen treffen ook alle mantelzorgers en vrijwilligers die meer en zwaardere taken gaan krijgen.

Daarbovenop wil het kabinet de AOW-leeftijd vanaf 2033 weer direct laten meestijgen met de levensverwachting. Dat klinkt rationeel, maar het treft mensen niet gelijk. Voor wie achter een bureau werkt is langer doorwerken soms haalbaar. Voor wie in ploegendienst draaide, in de bouw stond, jarenlang heeft getild, of mentaal is opgebrand, is het een andere werkelijkheid. Ook hier speelt mee dat de (gezonde) levensverwachting ongelijk is verdeeld naar sociaal-economische positie. Bovendien vinden oudere werkenden die hun baan verliezen, nu al moeilijk nieuw werk. Langer ‘moeten’ kan dan makkelijk omslaan in langer vastzitten in onzekerheid, in tijdelijke contracten, in uitval.

Versterken sociale basis

Wie de zorg betaalbaar wil houden, begint niet met het verhogen van drempels, maar met het versterken van de sociale basis in wijken en dorpen. Veel hulpvragen van ouderen zijn sociaal of praktisch: eenzaamheid, vervoer, administratie, een valpreventiecursus, een buur die even meekijkt. Als die steun ontbreekt, belanden vragen in de zorg en daar zijn ze duurder én de zorg is schaars.

Structurele investeringen in welzijn, gemeenschappen en lokale netwerken leveren niet alleen menselijkheid op, maar ook ontlasting van de zorg. In veel gemeenschappen werken sleutelpersonen al preventief en beleid dat dit ondersteunt, maakt hulp mogelijk zonder extra bureaucratische drempels.

Druk op mantelzorgers

Tegelijk moet het kabinet vaart maken met levensloopgeschikte en geclusterde woonvormen. Zonder passende woningen blijft langer zelfstandig wonen een opdracht zonder gereedschap. Als er geen woningen zijn met een lift, met ruimte voor ontmoeting en met zorg dichtbij, dan stokt doorstroming en groeit de druk op mantelzorg en professionals. Het vraagt ruimtelijke keuzes, financiering en vooral: regels die mogelijk maken in plaats van belemmeren.

En als we van mensen verwachten dat ze langer meedoen, dan hoort daar een vergrijzingsbestendige arbeidsmarkt bij: met betere ondersteuning van werkende mantelzorgers, realistische mogelijkheden voor aanpassing van werk, en serieuze inzet op het benutten van onbenut arbeidspotentieel. In een steeds krapper wordende arbeidsmarkt houden we voorzieningen alleen overeind met beleid dat mensen niet uitput, maar vasthoudt.

Nederland wordt ouder. Dat is geen dreiging, maar een realiteit en een kans. Maar dan moeten we stoppen met doen alsof vergrijzing alleen een kostenpost is. Als dit kabinet straks echt ‘aan de slag’ wil, laat het dan beginnen met beleid dat recht doet aan wat ouder worden óók is: een leven lang bijdragen, en de verwachting dat je aan het einde niet vooral een bezuinigingsregel bent.

Anneke Sipkens, namens de Seniorencoalitie. De Seniorencoalitie bestaat uit ANBO-PCOB, Koepel Gepensioneerden, NOOM, SOMNL en de KBO-bonden Noord-Holland, Zuid-Holland en Gelderland.

Het artikel in Trouw is hier te lezen (alleen voor abonnees).