Willem bedankt – en nu: waakzaam blijven over AOW en koopkracht

Sommige onderwerpen lijken op papier droog, maar raken in het dagelijks leven precies waar het pijn kan doen: bij zekerheid, bij vertrouwen, bij de vraag of je iedere maand gewoon rondkomt. Pensioen en AOW horen in die categorie. Juist daarom heb ik veel waardering voor de manier waarop ANBO-PCOB’s pensioenspecialist Willem Reijn daarover schreef. Hij wist ingewikkelde dossiers begrijpelijk te maken, zette discussiepunten op scherp en hield oog voor wat het voor mensen betekent. Dat is een kunst.

Willem stopt, hij wordt op 14 februari 70 en gaat nu zelf genieten van zijn favoriete onderwerp. Ik neem het stokje van hem over. Met plezier, maar ook met het besef dat deze rubriek verwachtingen schept: helderheid, nuchterheid en vooral aandacht voor de positie van ouderen. Willem heeft daar een stevige basis voor neergezet. Dank daarvoor, Willem!

Koopkracht is geen bijzaak

Door naar de actualiteit. We kijken met spanning uit naar wat het nieuwe kabinet gaat doen. Niet omdat we dol zijn op politieke spelletjes, maar omdat keuzes in Den Haag direct doorwerken in de portemonnee. Het gaat niet alleen om de grote woorden over ‘houdbaarheid’ en ‘solidariteit’, maar om concrete maatregelen die bepalen of ouderen voor- of achteruitgaan.

De koopkracht van ouderen moet overeind blijven. Als ANBO-PCOB blijven wij dat herhalen. Koopkrachtbehoud is geen luxe waar je in goede tijden aan werkt en die je in moeilijke tijden kunt parkeren. Maar koopkrachtbehoud is het verschil tussen ontspannen boodschappen doen of elke week rekenen en schuiven. Het is het verschil tussen de verwarming een graad lager ‘voor de sport’ of omdat het moet. Het is het verschil tussen meedoen of afhaken.

‘Onbetaalbaar’ is een politieke keuze

Toch duikt steeds weer hetzelfde frame op: de AOW zou onbetaalbaar worden. De samenleving vergrijst, en dat zet druk op publieke uitgaven. En we moeten nadenken over de lange termijn. Maar onbetaalbaar suggereert dat er geen alternatieven zijn. Alsof het een natuurwet is, in plaats van een politieke keuze over verdeling van lasten en baten.

Neem de discussie die nu opnieuw oplaait: het idee om gepensioneerden AOW-premie te laten betalen. Dat advies komt terug in beleidskringen en in de media, vaak met de redenering dat je de kosten dan eerlijker verdeelt. Maar de impact kan fors zijn. Er wordt gesproken over een inkomensverlies dat in sommige situaties kan oplopen tot vijftien procent. Dat is geen kleinigheidje, maar een ingreep die je direct voelt. Voor wie al krap zit, kan zoiets het verschil betekenen tussen rondkomen of tekortkomen. Voor middeninkomens kan het net de ruimte wegtrekken die nodig is om stijgende woon- en zorgkosten op te vangen.

Wat mij stoort is dat zulke voorstellen vaak worden gepresenteerd alsof het een technische correctie is. Alsof je een schroefje aandraait in een machine. Maar achter die techniek zitten mensenlevens. Daarbij: de AOW wordt al lang niet meer alleen vanuit premies gefinancierd. Er gaan al jaren grote bedragen vanuit algemene middelen naar de AOW. De werkelijkheid is dus genuanceerder dan het simpele verhaal: premies schieten tekort, dus moet de AOW op de schop. Het systeem ís al aangepast. De echte vraag is: wie betaalt wat en wie krijgt de rekening?

Zekerheid is geen gunst, maar een belofte

Precies daar moet het debat eerlijker. Mensen leven langer en dragen dus ook langer bij: via vrijwilligerswerk, mantelzorg, opvang van kleinkinderen en, niet te vergeten, door decennia belasting- en premiebetaling. Ouderen worden soms weggezet als kostenpost, terwijl ze in talloze gezinnen en buurten een onzichtbare ruggengraat vormen. Dat verdwijnt te vaak uit de rekensommen.

Daarom is onze boodschap aan de formerende partijen simpel: maak plannen, maar doe dat met een stevige sociale ondergrens. Bescherm mensen die afhankelijk zijn van AOW en een klein aanvullend pensioen. Zorg dat koopkrachtbehoud niet het sluitstuk is, maar een uitgangspunt. En stop met het gemak waarmee ‘onbetaalbaar’ wordt geroepen. Als er keuzes nodig zijn, noem ze dan ook zo: keuzes.

Ik zal in deze rubriek blijven letten op wat er echt gebeurt: niet alleen aankondigingen, maar de doorrekening in euro’s, de gevolgen per groep en de kleine lettertjes. Ik blijf herhalen wat Willem ook steeds terugbracht naar de kern: zekerheid is geen gunst, maar een belofte.

Willem, dank voor het voorwerk. Aan de lezers: ik kijk ernaar uit dit gesprek met u voort te zetten. En aan het nieuwe kabinet: wees ambitieus, maar wees vooral eerlijk. Koopkracht is geen bijzaak. Het is bestaanszekerheid.

Meer informatie?

We kunnen ons goed voorstellen dat u vragen heeft over de nieuwe pensioenregeling bij uw pensioenfonds. Of dat u daarover wat extra uitleg wilt krijgen. Mogelijk bent u niet tevreden over uw nieuwe pensioen en wilt u daarom een klacht indienen, maar hoe werkt dat in het nieuwe stelsel? Bekijk alle veel gestelde vragen en antwoorden. Staat uw vraag er niet bij? Maak dan gebruik van de ANBO-PCOB de PensioenService.